Kiedy powinna się odbyć pierwsza kąpiel noworodka?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia zaleca się, aby pierwsza kąpiel noworodka odbyła się nie wcześniej niż w 3. lub 4. dobie życia dziecka i przypada na czas powrotu ze szpitala do domu. 

Dlaczego nie zaleca się kąpieli zaraz po narodzinach? Obecnie coraz więcej szpitali odchodzi od mycia noworodka tuż po porodzie, wyjątek stanowią szczególne zalecenia medyczne. Kąpiel tuż po narodzinach może wychłodzić dziecko, które następnie musi zużyć ogromne ilości energii do utrzymania właściwej temperatury ciała. Oprócz tego, zmiana środowiska tuż po narodzinach i brak kontaktu z mamą jest bardzo stresujący dla noworodka. Dodatkowo wydzieliny, w których znajduje się dziecko stanowi dodatkowe wsparcie mikrobiomu.

Najlepszym miejscem, w jakim po przyjściu na świat powinien znaleźć się maluch, jest klatka piersiowa mamy. Kontakt skóra do skóry tuż po narodzinach jest kluczowy dla budowania więzi. Oprócz tego uspokaja dziecko, stabilizuje jego tętno, pozwala utrzymać właściwą temperaturę, ułatwia karmienie i zapewnia mu poczucie bezpieczeństwa.

Dlaczego maź płodowa jest tak ważna i nie należy jej zmywać?

Istnieje jeszcze jeden, bardzo ważny powód, dla którego nie należy kąpać dziecka zaraz po narodzinach, i jest nim maź płodowa. To naturalna warstwa ochronna, która zabezpiecza delikatną skórę dziecka i stanowi pierwszą tarczę ochronną przed czynnikami zewnętrznymi w szpitalnym środowisku, jak wirusy i bakterie. Jest również kluczowa dla rozwoju prawidłowego mikrobiomu skóry dziecka i zapewnia jej optymalne nawilżenie. Zwykle wchłania się w przeciągu 24 godzin od narodzin, a jej pozostałości najlepiej wmasować w skórę noworodka. Zmycie mazi płodowej może mieć niekorzystny wpływ na immunologię skóry.

Jak często należy kąpać noworodka?

Optymalna liczba kąpieli noworodka to 2-3 razy w tygodniu. W pierwszych miesiącach życia nie zaleca się codziennego mycia. Zbyt częste i długie kąpiele mogą naruszać delikatną barierę ochronną, która u małych dzieci nie jest jeszcze w pełni wykształcona i sprzyjać przesuszeniu. Reaktywna i szorstka skóra u dziecka w pierwszych tygodniach życia również może świadczyć o zbyt częstych kąpielach.

W dni, w które dziecko nie jest kąpane, wystarczy delikatne przecieranie skóry wilgotną chusteczką lub wacikiem, jest to tzw. „mycie na sucho”. Szczególną uwagę poświęć wtedy twarzy, rączkom oraz okolicy pieluszkowej. Pamiętaj także o jej prawidłowym oczyszczaniu w trakcie zmiany pieluszki.

Jak przygotować się do kąpieli noworodka?

Właściwe przygotowanie do pierwszej i każdej kolejnej kąpieli dziecka jest kluczowe, aby przebiegła ona bez problemu.

• Przed kąpielą upewnij się, że wszystkie niezbędne akcesoria (ręcznik, ubranko, czapeczka, pieluszki, emolienty dla niemowląt) są przygotowane i znajdują się w zasięgu Twojej ręki. Nigdy nie zostawiaj noworodka samego w wanience nawet na ułamek sekundy!
• Pierwsze kąpiele najlepiej przeprowadzać razem z drugim rodzicem, który może asystować i zapewnić dziecku opiekę w sytuacji, gdy musisz odejść od wanienki.
• Postaraj się stworzyć komfortowe i bezpieczne środowisko dla dziecka. Pomocne mogą okazać się delikatnie przygaszone światła, stała pora kąpieli, np. wieczorem przed snem malucha. Spraw, aby kąpiel kojarzyła się dziecku pozytywnie i stała się przyjemnym elementem codziennej rutyny.
• Zadbaj o odpowiednią temperaturę pomieszczenia, w którym kąpiesz dziecko (20-22 °C) oraz temperaturę wody, która powinna wynosić około 36-37°C. Temperaturę możesz sprawdzić przy pomocy termometru lub poprzez zanurzenie łokcia w wodzie.

Powyższe zasady odnoszą się nie tylko do kąpieli noworodka, ale również kąpieli niemowlaka w jego pierwszych miesiącach życia. 

Komfortowa kąpiel noworodka krok po kroku

Kiedy wszystkie akcesoria oraz wanienka z wodą są przygotowane, pora na pierwszą kąpiel Twojego dziecka. Oto najważniejsze wskazówki, o których warto pamiętać:

• przed umieszczeniem dziecka w wanience upewnij się, że jest ustawiona na stabilnym podłożu;
• jedną ręką podtrzymuj główkę i kark dziecka, drugą umieść w okolicy pośladków;
• stopniowo zanurzaj malucha w wodzie, zaczynając od stópek i nóżek, przez pupę aż po plecki;
• ilość wody w wanience powinna przykrywać noworodka do połowy;
• możesz umieścić go na specjalnie wyprofilowanym leżaczku, jednak w trakcie pierwszej kąpieli najlepiej podtrzymywać dziecko samodzielnie, by zapewnić mu poczucie bliskości i bezpieczeństwa;
• następnie wyjmij rękę spod pupy maluszka (drugą cały czas podtrzymuj plecy i główkę) i zacznij delikatnie polewać go wodą;
• oczyść oczy za pomocą wacika zwilżonego w przegotowanej wodzie (jeden wacik na jedno oko) lub nasączonego roztworem soli fizjologicznej;
• w kolejnym kroku delikatnie przetrzyj małżowinę oraz skórę za uszami. Nie wkładaj do ucha dziecka wacików ani patyczków!
• oczyść wszystkie miejsca, skupiając się na przemywaniu fałdek i zagięć skóry. Możesz posłużyć się własnymi dłońmi, wacikiem lub pieluszką tetrową;
• główkę przetrzyj wilgotnym wacikiem lub delikatnie obmyj wodą. Wykonaj tę czynność na końcu – głowa wychładza się znacznie szybciej niż pozostałe części ciała i może spowodować przeziębienie malucha;
• po skończonej kąpieli ostrożnie wyjmij noworodka z wody. W tym celu jedną rękę podłóż pod jego główkę i kark, a drugą wsuń pod pośladki, jak w trakcie wkładania do wanienki. Następnie delikatnym, ale zdecydowanym ruchem obróć malucha w swoją stronę i natychmiast otul go przygotowanym wcześniej ręcznikiem, aby zapobiec wychłodzeniu. Pamiętaj o założeniu czapeczki na główkę;
• pierwszą kąpiel noworodka możesz przeprowadzić przy użyciu samej wody lub dodać do wanienki kroplę emolientu. Jeśli występuje podrażnienie lub uczulenie u dziecka, skórę możesz umyć przy pomocy odpowiednich dermokosmetyków, przeznaczonych do stosowania od 1. dnia życia;
• pierwsza kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 5 minut, ale nie przejmuj się, jeśli się przedłuży.

Kąpiel noworodka a kąpiel niemowlaka – czym się różnią?

Mycie niemowlaka w pierwszych miesiącach życia nie różni się znacznie od pierwszej kąpieli noworodka. W dalszym ciągu musisz dbać o bezpieczeństwo dziecka w wanience, prawidłowe podtrzymywanie i oczyszczanie skóry. Wraz z rozwojem dziecka i jego większą stabilnością możesz stopniowo wydłużać kąpiel i włączać do niej pierwsze zabawki, aby rozwijać zdolności motoryczne malucha. 

O której kąpać niemowlaka? Najlepiej kąpać go o stałej porze, aby dziecko zaczęło odbierać kąpiel jak stały element rutyny. Wielu rodziców jako porę kąpania wybiera wieczór, gdyż kontakt z ciepłą wodą pomaga maluchowi się zrelaksować i wyciszyć przed snem. 

Do kiedy należy kąpać dziecko w wanience? Zwykle ma to miejsce do około 9. lub 12. miesiąca życia, jednak nie ma tutaj stałej granicy. Głównym wyznacznikiem do zmiany miejsca na kąpiel niemowlaka w dużej wannie jest moment, w którym dziecko zaczyna stabilnie siadać i utrzymuje się w tej pozycji oraz gdy wanienka staje się dla niego za ciasna i utrudnia swobodne ruchy. 

Kąpiel niemowlaka w wannie również musi być nadzorowana przez cały czas przez jednego z rodziców. Myjąc niemowlaka w dużej wannie pamiętaj o zabezpieczeniu w postaci maty antypoślizgowej oraz wlewaj niewielką ilość wody, by zapewnić maluchowi maksimum bezpieczeństwa.

Kąpiel noworodka z kikutem pępowinowym – o czym pamiętać?

W trakcie pierwszej kąpieli noworodka unikaj zamoczenia kikuta pępowinowego i nie mocz go celowo. Do momentu jego odpadnięcia i zagojenia nalewaj do wanienki tyle wody, aby nie zakrywała brzuszka dziecka. Aby zminimalizować kontakt z wodą, na czas kąpieli możesz osłonić go jałowym gazikiem. Jeśli do kikuta pępowinowego dostanie się woda, nie panikuj. Delikatnie osusz go przy pomocy gazika lub jałowego opatrunku, a następnie pozostaw nieosłonięty do całkowitego wyschnięcia. Stosuj się także do zaleceń położnej.

Jakie są najczęstsze błędy w myciu noworodka?

Pierwsze wspólne chwile z dzieckiem to prawdziwy emocjonalny rollercoaster, w którym nietrudno o pomyłkę. Oto najczęstsze błędy popełniane w trakcie kąpieli noworodka, których należy unikać:

• pozostawianie dziecka w wanience bez nadzoru nawet na sekundę;
• zbyt częsta kąpiel dziecka; 
• nieodpowiednia temperatura wody (zarówno zbyt niska, jak i zbyt wysoka);
• zbyt niska temperatura powietrza w pokoju, w którym odbywa się kąpiel;
• zbyt długa kąpiel (może prowadzić do przesuszenia skóry i wyziębienia dziecka);
• nieprawidłowa pozycja dziecka w wodzie;
• niedokładne osuszanie skóry po kąpieli lub zbyt mocne pocieranie ręcznikiem;
• stosowanie nieodpowiednich kosmetyków, np. zwykłego mydła lub żeli pod prysznic dla dorosłych.

Częstym błędem popełnianym w trakcie pierwszej kąpieli malucha jest chaotyczność i pośpiech. Pamiętaj, że te kilka minut spędzonych w wodzie ma wywoływać pozytywne skojarzenia u malucha, a każde odstępstwo od normy może wzbudzać jego niepokój i powodować stres. Zadbaj o to, aby ten czas upłynął komfortowo zarówno dla Ciebie, jak i dla dziecka.

Jak pielęgnować skórę noworodka w trakcie i po kąpieli?

W przypadku pierwszej kąpieli noworodka oraz przez kolejne kilka tygodni wystarczy używać samej wody. Jeśli podejrzewa się atopowe zapalenie skóry u niemowląt lub gdy zauważasz, że dziecko od pierwszych dni życia posiada bardzo wrażliwą skórę, do pierwszych kąpieli możesz włączyć emolienty dla dzieci. W tym celu do wanienki z wodą dodaj odpowiednią porcję produktu, zalecaną przez producenta.

Unikaj mycia skóry noworodka i niemowlaka klasycznymi żelami. Najlepszym wyborem będą delikatne olejki myjące lub emulsje i syndety niezawierające mydła i przeznaczone do stosowania od pierwszych dni życia.

Pamiętaj również o właściwej pielęgnacji po kąpieli. Na delikatnie osuszoną skórę dziecka nałóż pielęgnujący olejek lub balsam, który ukoi skórę i zadba o to, aby utrzymać prawidłowy poziom nawilżenia w naskórku. Skóra niemowląt nie potrzebuje rozbudowanej pielęgnacji i nawet w przypadku skóry bardzo suchej i ze skłonnością do atopii najlepiej jest kierować się pielęgnacyjnym minimalizmem. 

Komfortowa kąpiel noworodka – polecane kosmetyki 

Poznaj dermokosmetyki La Roche-Posay, które zadbają o komfort skóry Twojego dziecka już od pierwszych dni życia.

Do kąpieli polecamy Lipikar Syndet AP+. To ultradelikatny krem myjący do twarzy i ciała, odpowiedni dla skóry wrażliwej oraz skłonnej do atopii. Jego formuła została wzbogacona niacynamidem, masłem shea i Aqua Posae Filiformis. To opatentowany składnik, przywracający równowagę mikrobiomu. Formuła produktu natychmiastowo koi oraz łagodzi skrajną suchość już w trakcie kąpieli. Działa nawilżająco i zmniejsza swędzenie skóry wynikające z jej przesuszenia. Lipikar Syndet AP+może być stosowany od pierwszych dni życia.

Kolejnym skutecznym produktem do kąpieli będzie Lipikar Cleansing Oil AP+. Jego formuła zawierająca niacynamid, masło shea i Aqua Posae Filiformis jest wystarczająco delikatna dla najbardziej wrażliwych obszarów ciała, jak okolice intymne i skóra głowy niemowląt. Delikatnie myje, pomaga odzyskać skórze komfort, a także chroni barierę skórną przed wysuszającymi skutkami twardej wody. Głęboko nawilża i znacząco zmniejsza suchość. Jest odpowiedni do suchej, bardzo suchej i wrażliwej skóry. Może być stosowany przez całą rodzinę, również niemowlęta.

Po kąpieli maluszka warto zastosować Lipikar Baume AP+MAX. To balsam regenerujący o potrójnym działaniu, który natychmiastowo koi, hamuje swędzenie wywołane suchością skóry i zapobiega jej nawrotom. Zapewnia ulgę do 72 godzin¹. Jego formuła odżywia skórę i uzupełnia lipidy. Zastosowano w niej NEUROBIOMA™, innowacyjną technologię, która przywraca równowagę mikrobiomu skóry i hamuje swędzenie u źródła, wywołane przesuszeniem skóry. Lipikar Baume AP+MAX może być stosowany od 1. dnia życia.

Kąpiel noworodka – najczęściej zadawane pytania

Pierwsza kąpiel noworodka może budzić wiele wątpliwości. Sprawdź odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, aby mieć pewność, że okaże się przyjemna i bezpieczna dla 
maluszka.

Co zrobić, gdy noworodek płacze podczas kąpieli?

Ostrożnie wyjmij go z wanienki, otul ręcznikiem i przytul, by zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa. 

Czy noworodka trzeba kąpać codziennie?

Nie. Optymalna częstotliwość to 2–3 razy w tygodniu — codzienne kąpiele mogą naruszać delikatną barierę ochronną skóry. 

Jaka jest odpowiednia temperatura wody do kąpieli noworodka?

36–37°C, czyli zbliżona do temperatury ciała dziecka. Możesz sprawdzić ją termometrem lub zanurzając łokieć w wodzie. 

Czy należy kąpać noworodka z kikutem pępowiny?

Tak, ale unikaj jego moczenia. Jeśli woda dostanie się do kikuta, dokładnie osusz go jałowym gazikiem. 

Czy noworodek może się wychłodzić podczas kąpieli?

Tak. Dlatego kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 5 minut, a woda musi mieć temperaturę 36–37°C.

Czy można kąpać noworodka w zwykłej wannie?

Nie. Noworodek powinien być kąpany w specjalnej wanience niemowlęcej — przejście do dużej wanny jest wskazane dopiero gdy dziecko stabilnie siedzi.

Czym myć noworodka podczas kąpieli?

W pierwszych tygodniach wystarczy sama woda, jednak warto zastosować delikatny olejek myjący lub syndet bez mydła, przeznaczony od 1. dnia życia.

Ile wody nalać do wanienki dla noworodka? 

Tyle, aby przykrywała ciało dziecka mniej więcej do połowy — brzuszek i klatka piersiowa powinny pozostawać nad powierzchnią wody.

Czy kąpać noworodka przed czy po karmieniu? 

Po karmieniu, z przerwą minimum 30–60 minut. Nie kąp też głodnego dziecka.

O której porze kąpać noworodka? 

O stałej porze — najczęściej wieczorem, ponieważ ciepła kąpiel pomaga dziecku się wyciszyć przed snem.

Tekst został zweryfikowany przez mgr inż. Magdalenę Kaczanowicz.

Za deklaracje marketingowe odpowiada La Roche-Posay.

Mgr inż. Magdalena Kaczanowicz, chemik i technolog kosmetyczny