Jak dbać o skórę z wypryskiem kontaktowym? Kompleksowy poradnik

Czym jest wyprysk kontaktowy?

Wyprysk kontaktowy lub kontaktowe zapalenie skóry to choroba zapalna. Polega na tworzeniu się zmian skórnych w miejscu kontaktu z potencjalnym alergenem. Zdarza się, że wyprysk kontaktowy określa się mianem egzemy (wyprysku), jednak nie jest to do końca poprawne. Dlaczego? Egzema to ogólna nazwa zmian skórnych, jakie mogą wystąpić w obrębie danej dermatozy, nie choroba sama w sobie.

Czasem wyprysk kontaktowy określany jest jako alergia skórna. Jest to jednak dość znaczne uproszczenie. Wystąpienie objawów rzeczywiście może mieć związek z nadwrażliwością skóry na konkretny alergen, jednak może wynikać również z innych czynników.

W dermatologii wyróżnia się dwa główne rodzaje wyprysku kontaktowego:

• wyprysk kontaktowy alergiczny – wynika z odpowiedzi układu immunologicznego na alergeny;
• wyprysk kontaktowy z podrażnienia – może pojawić się u każdej osoby mającej kontakt z czynnikami drażniącymi skórę. Dodatkowo często występuje w przypadku określonych grup zawodowych, narażonych na kontakt ze specyficznymi substancjami.

Wyprysk kontaktowy alergiczny – przyczyny

Czynniki, jakie najczęściej wywołują alergiczny wyprysk kontaktowy to:

• nikiel – często znajduje się w biżuterii, zamkach i guzikach w odzieży, a także okularach; 
• chrom – głównym źródłem jest garbowana skóra, zapałki, niektóre farby i kleje;
• kobalt – może stanowić składnik armatury łazienkowej;
• wełna – popularny materiał wykorzystywany w przemyśle odzieżowym, często nasila atopowe zapalenie skóry;
• barwniki i substancje konserwujące w kosmetykach – np. żółcień pomarańczowa, koszenila, PPD (popularny składnik farb do włosów oraz henny do brwi)
• substancje zapachowe – mogą to być zarówno syntetyczne kompozycje zapachowe, jak i te pochodzenia naturalnego, np. eugenol, geraniol. Często to właśnie naturalne olejki eteryczne wykazują większy potencjał alergizujący;
• formaldehyd – wykorzystywany m.in. w produkcji odzieży, tworzyw sztucznych;
• niektóre leki – neomycyna, benzokaina;
• niektóre składniki gumy – mogą wchodzić w skład odzieży z lycrą, obuwia czy rękawiczek;
• żywica epoksydowa – składnik posadzek, mebli, służy do wzmacniania powierzchni, zapobiega przed ścieraniem.

Gdzie występuje wyprysk kontaktowy alergiczny? Pojawia się w miejscu bezpośredniego kontaktu skóry z substancją alergizującą. Przykładowo, w przypadku biżuterii zawierającej nikiel może to być okolica uszu, dekolt, nadgarstek lub palce.

Co powoduje wyprysk kontaktowy z podrażnienia?

Wyprysk kontaktowy z podrażnienia bywa nazywany także wypryskiem kontaktowym niealergicznym. Przyczyną jego występowania jest kontakt skóry z substancją drażniącą w wysokim stężeniu lub długotrwałe działanie składnika na skórę o niższym stężeniu, ale powodującym przesuszenie i w efekcie uszkodzenie naskórka. Podobnie jak wyprysk kontaktowy alergiczny, występuje w miejscu kontaktu z substancją drażniącą.

Czynniki, które najczęściej wywołują objawy wyprysku kontaktowego na dłoniach i nie tylko to:

• alkohole, środki odkażające zawarte np. w płynach do dezynfekcji;
• silne kwasy, zasady oraz wybielacze;
• mydła, detergenty lub konserwanty zawarte w środkach czystości, ale także niektórych kosmetykach (w przypadku skóry mocno wrażliwej;
• nawozy sztuczne;
• substancje o działaniu biobójczym i grzybobójczym;
• niektóre oleje i rozpuszczalniki;
• smary, benzyna, olej napędowy;
• chlorowana woda;
• niektóre warzywa, np. cebula i czosnek.

Dodatkowo warto być świadomym, że czynnikami, które mogą sprzyjać wystąpieniu objawów wyprysku kontaktowego może być promieniowanie słoneczne, ujemne temperatury, gorące kąpiele, niska wilgotność powietrza, korzystanie z klimatyzacji czy palenie papierosów. Każdy z tych elementów może naruszać barierę ochronną skóry, obniżać jej właściwości obronne i tym samym sprzyjać wystąpieniu podrażnienia.

Przyczyny fotoalergicznego kontaktowego zapalenia skóry

Oprócz wyprysku kontaktowego alergicznego i niealergicznego warto zwrócić uwagę także na inny, częsty problem skórny, jakim jest fototoksyczne lub fotoalergiczne kontaktowe zapalenie skóry znane również jako alergia na słońce.

W przypadku fototoksycznego kontaktowego zapalenia skóry dochodzi do ostrej reakcji, wywołanej zastosowaniem substancji fototoksycznej, połączonej z ekspozycją na promieniowanie UV. Objawy pojawiają się najczęściej kilka godzin narażeniu skóry na działanie promieni słonecznych i mogą mieć charakter miejscowy (np. wyprysk kontaktowy na twarzy) lub dotyczyć skóry na całym ciele. Wyglądem przypominają oparzenia słoneczne.

Co może wywołać taką reakcję skóry? Najczęściej są to leki (np. tetracykliny, niesteroidowe leki przeciwzapalne, a także niektóre suplementy diety czy wyciągi z roślin.

Fotoalergiczne kontaktowe zapalenie skóry powstaje poprzez ekspozycję skóry na składnik uczulający (tzw. fotohapten) i promieniowanie UV. Stanowią przykład krzyżowej reakcji alergicznej. Czynnikami, jakie je wywołują, mogą być niektóre składniki leków (prometazyna, chinidyna), a także olejki eteryczne będące składnikami kosmetyków oraz perfum. Objawy występują do kilku dni od kontaktu z alergenem i promieniowaniem UV, przyjmują postać niedoskonałości o charakterze rumieniowo-grudkowym.

Wyprysk kontaktowy – objawy

Typowym objawem wyprysku kontaktowego jest uporczywe swędzenie skóry w miejscu kontaktu z alergenem lub substancją drażniącą, z czym często wiążą się np. przyczyny swędzenia twarzy po jej umyciu mocno oczyszczającym produktem. Oprócz swędzenia można zaobserwować także:

• zaczerwienienie;
• tworzenie się pęcherzyków i grudek (bardzo często w przypadku wyprysku kontaktowego na stopach i dłoniach, w niektórych przypadkach na całym ciele);
• powstawanie nadżerek w wyniku drapania skóry;
• dyskomfort, ból, pieczenie w miejscu wystąpienia zmiany;
• nadmierne łuszczenie się naskórka;
• pękanie i miejscowe zgrubienie naskórka;
• w niektórych przypadkach może pojawić się obrzęk skóry oraz mogą tworzyć się sączące się ranki.

Warto zauważyć, że objawy wyprysku kontaktowego alergicznego i z podrażnienia są do siebie bardzo podobne, dlatego w przypadku ich wystąpienia niezbędna jest konsultacja z lekarzem w celu ustalenia konkretnej przyczyny.

Alergiczny wyprysk kontaktowy u dzieci – co warto wiedzieć?

Alergiczny wyprysk kontaktowy u dzieci jest znacznie częstszym zjawiskiem niż wyprysk kontaktowy z podrażnienia, w dużej mierze ze względu na brak częstego kontaktu z substancjami wywołującymi podrażnienie.

Alergiczny wyprysk kontaktowy u dzieci nie ma podłoża genetycznego. Występowanie innych chorób o podłożu atopowym, jak AZS, astma czy alergiczny nieżyt nosa również nie wpływa na zwiększone ryzyko wystąpienia tego problemu. Mimo to, w przypadku dzieci, u których stwierdzono atopowe zapalenie skóry, prawdopodobieństwo wystąpienia alergicznego wyprysku kontaktowego jest wyższe, ze względu na uszkodzoną skórę i nieszczelną barierę hydrolipidową, która ułatwia przenikanie alergenom. W takiej sytuacji obie choroby mogą rozwinąć się niezależnie od siebie.

Objawy alergicznego wyprysku kontaktowego u dzieci mogą przypominać objawy AZS lub innych chorób skóry o podłożu wirusowym, lub bakteryjnym. Na skórze tworzy się grudka, która następnie przekształca się w pęcherzyk i sączącą nadżerkę. Zmiany mogą się ze sobą zlewać, towarzyszy im silne swędzenie, zaczerwienienie i złuszczanie naskórka.

Jeśli zauważysz podobne objawy u swojego dziecka, uważnie obserwuj jego skórę, a także to, w jakich sytuacjach pojawiają się zmiany. Niezbędna będzie także konsultacja z lekarzem, aby wykluczyć lub potwierdzić obecność choroby.

Jak zapobiegać wypryskowi kontaktowemu?

Odpowiednie nawyki wprowadzone do swojej codziennej rutyny, pozwolą Ci skutecznie uniknąć nawrotów wyprysku kontaktowego alergicznego, jak i z podrażnienia. W takiej sytuacji najważniejsze jest rozpoznanie czynnika wywołującego reakcję alergiczną lub podrażnienie i jej całkowite wyeliminowanie.

Niestety, w niektórych przypadkach objawy mogą wystąpić nawet po kilku dniach od kontaktu z alergenem, co utrudnia identyfikację. W takiej sytuacji pomocne może okazać się przeprowadzenie testów alergicznych. W znalezieniu źródła problemu przydatna będzie także uważna obserwacja skóry i zapisywanie, jak zachowuje się w kontakcie z różnymi substancjami.

Dodatkowym wsparciem będzie:

• zabezpieczanie skóry dłoni specjalnymi rękawicami w kontakcie z detergentami i silnymi substancjami aktywnymi, zarówno w trakcie sprzątania, jak i wykonywanej pracy;
• zmiana garderoby na odzież wykonaną z miękkich, naturalnych materiałów, jeśli problem nasila się po założeniu konkretnego ubrania;
• jeśli objawy występują po założeniu wypranej odzieży, warto rozważyć wybór delikatniejszego płynu i proszku do prania, np. dla skóry alergicznej;
• zabezpieczanie skóry przed działaniem czynników zewnętrznych, jak promieniowanie UV i ujemne temperatury;
• unikanie gorącej wody, jeśli Twoja skóra ma tendencje do przesuszania, mycie dłoni delikatnym mydłem lub emulsją.

Rutyna pielęgnacyjna przy wyprysku kontaktowym

W przypadku skóry z tendencją do wyprysku kontaktowego niezbędna jest odpowiednia rutyna. W takiej sytuacji pomocna może okazać się pielęgnacja cery atopowej, która koncentruje się na:

• oczyszczaniu skóry łagodnymi syndetami lub emulsjami, których formuły nie przesuszają naskórka i jednocześnie mają składniki wspierające barierę hydrolipidową;
• regularnym nawilżaniu suchej skóry, nawet do kilku razy dziennie, a także po każdym myciu rąk;
• zabezpieczaniu skóry przed działaniem czynników zewnętrznych za pomocą kremów barierowych;
• włączeniu do pielęgnacji emolientów oraz kosmetyków o działaniu kojącym i regenerującym, które wspomogą odbudowę bariery hydrolipidowej.

Na jakie składniki aktywne zwracać uwagę w formułach kosmetyków? Będzie to przede wszystkim masło shea, niacynamid, pantenol, gliceryna, madekasozyd, Tribioma¹ czy Aqua Posae Filiformis² oraz ceramidy. Pomocne mogą okazać się także formuły z mocznikiem i kwasem salicylowym.

Co stosować przy wyprysku kontaktowym i suchej skórze?

Sucha skóra jest znacznie bardziej narażona na podrażnienia i ogólny dyskomfort. Dlatego, aby zadbać o jej nawilżenie i wzmocnienie bariery hydrolipidowej, warto zdecydować się na Cicaplast Baume B5+. To balsam kojący, który skutecznie regeneruje skórę już od 1. użycia³. Jego formuła, w której znalazły się m.in. Tribioma, pantenol i madekasozyd natychmiast koi, odżywia i chroni podrażnioną, suchą oraz zaczerwienioną skórę. Dodatkowo wspiera i przyspiesza proces regeneracji oraz zapewnia optymalną odbudowę bariery ochronnej skóry. Kosmetyk jest odpowiedni do wrażliwej skóry niemowląt, dzieci i dorosłych, nie zawiera substancji zapachowych.

Ukojeniem dla suchej i podrażnionej skóry będzie również Kojąca woda termalna w sprayu. Zawarta w niej woda termalna z La Roche-Posay posiada wiele właściwości, w tym kojące i przeciwutleniające, a także wysoką zawartość pierwiastków śladowych, jak selen. Woda termalna wspiera równowagę mikrobiomu skóry i zmniejsza podrażnienia. Aplikuj ją tak często jak to konieczne, a dla efektu chłodzenia na skórze, przechowuj ją w lodówce.

Wyprysk kontaktowy – najczęściej zadawane pytania

Pojawienie się objawów wyprysku kontaktowego na skórze może wzbudzać wątpliwości. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, które pozwolą Ci lepiej zrozumieć ten problem skórny.

Czy można wyleczyć wyprysk kontaktowy?

U znacznej liczby osób obserwuje się znaczące zmniejszenie lub całkowite ustąpienie objawów po wyeliminowaniu czynnika drażniącego, lub alergenów. W przypadku bardzo przewlekłych zmian lub wyprysku kontaktowego na rękach problem może co jakiś czas nawracać.

Czy wyprysk kontaktowy jest zaraźliwy?

Nie wyprysk kontaktowy nie jest zaraźliwy, ponieważ nie wywołują go wirusy ani bakterie. To reakcja skóry na bezpośredni kontakt z alergenem lub substancją drażniącą.

Ile trwa wyprysk kontaktowy?

Wyprysk kontaktowy, w zależności od wywołującego go czynnika i stopnia nasilenia objawów może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni. W niektórych przypadkach, jak zawodowe kontaktowe zapalenie skóry, objawy mogą mieć charakter przewlekły.

Jak postępować w przypadku wystąpienia objawów wyprysku kontaktowego?

W przypadku wystąpienia objawów wyprysku kontaktowego należy udać się do lekarza, który wykluczy inne dermatozy, postawi skuteczną diagnozę i zaproponuje odpowiednie leczenie oraz pielęgnację skóry. Bardzo ważne jest także unikanie czynnika wywołującego objawy.

Czym wyprysk kontaktowy różni się od AZS?

Wyprysk kontaktowy od AZS różni się przede wszystkim przyczyną. W przypadku wyprysku kontaktowego jest to reakcja skóry na działanie czynników zewnętrznych (substancje drażniące, alergeny). Objawy występują wyłącznie w miejscu kontaktu z alergenem. W AZS przyczyna leży w czynnikach genetycznych, środowiskowych, jak i immunologicznych organizmu i wiąże się z nierzadko wrodzoną dysfunkcją bariery hydrolipidowej. Dodatkowo, w przypadku AZS objawy mogą występować na różnych częściach ciała.

Tekst został zweryfikowany przez mgr inż. Magdalenę Kaczanowicz.

Za deklaracje marketingowe odpowiada La Roche-Posay.

Mgr inż. Magdalena Kaczanowicz, chemik i technolog kosmetyczny