Swędzenie skóry – jak je złagodzić i ukoić skórę? Poradnik

Co oznacza swędząca skóra?

Świąd to bardzo niekomfortowe uczucie, którego w swoim życiu doświadczył każdy. Swędzenie skóry głowy lub innej części ciała powoduje bezwiedny odruch drapania, wywiera niekorzystny wpływ na jej wygląd i kondycję. Częstym przykładem jest pękająca skóra między palcami, jeśli problem swędzenia dotyczy suchej skóry na dłoniach.

Jeśli swędzenie nie ustępuje samoistnie, może znacząco obniżać jakość życia i codzienne funkcjonowanie. Co więcej, gdy dochodzi do silnego swędzenia skóry w nocy, może ono uniemożliwiać jakościowy sen i regenerację organizmu.

Czym w takim razie jest świąd skóry? Warto być świadomym, że uczucie swędzenia samo w sobie nie jest chorobą, a objawem. Proces powstawania świądu na skórze często jest skomplikowany, a swoje źródło może mieć w układzie nerwowym, jak i być skutkiem działania czynników mechanicznych, termicznych czy chemicznych na wrażliwe receptory, które znajdują się w skórze. Jeśli otrzymają one bodziec, że skóra w jakiś sposób jest atakowana przez określony czynnik, wysyłają sygnał do mózgu, na co odpowiedzią jest odruch drapania.

Dość często świąd stanowi reakcję organizmu na histaminę, która uwalniana jest przez komórki skóry jako odpowiedź na reakcję alergiczną lub zapalną. Innym mediatorem, którego obecność prowadzi do swędzenia i drapania skóry, jest acetylocholina, powszechna w przypadku problemu skórnego, jakim jest pokrzywka cholinergiczna.

Świąd skóry można podzielić na ostry i przewlekły. Świąd ostry ma intensywny przebieg, ale dość szybko ustępuje. Jeśli swędzenie utrzymuje się ponad 6 tygodni, mamy do czynienia ze świądem przewlekłym.

Swędzenie skóry – przyczyny

Zastanawiasz się, dlaczego nagle swędzi głowa lub odczuwasz nieprzyjemne swędzenie całego ciała po kąpieli? Określenie dokładnej przyczyny świądu może być trudnym zadaniem, ponieważ istnieje wiele sytuacji oraz dermatoz, jakim może towarzyszyć niekomfortowe uczucie swędzenia.

Do najczęstszych przyczyn wywołujących świąd skóry można zaliczyć:

• uwarunkowania genetyczne, czego efektem jest dysfunkcyjna bariera hydrolipidowa i niewystarczająca ilość lipidów w skórze, przez co wzrasta tendencja do posiadania suchej skóry;
• atopowe zapalenie skóry – to choroba o podłożu alergicznym, genetycznym i środowiskowym. U osób z AZS występuje zbyt przepuszczalna bariera skóry, co ułatwia przenikanie potencjalnym alergenom. Nieprawidłowa odpowiedź organizmu na alergen prowadzi do swędzenia i drapania skóry. Objawom AZS towarzyszy także skrajna suchość skóry, która nasila świąd i drapanie;
• łuszczycę – dermatoza charakteryzująca się nadmiernym i nieprawidłowym procesem złuszczania komórek skóry przypominających srebrzyste łuski. Swędzenie skóry w przypadku łuszczycy to efekt nadmiernego rogowacenia skóry i towarzyszącej mu suchości;
• infekcje bakteryjne i grzybicze – są wysoce prawdopodobne, jeśli świąd skóry dotyczy jej wybranego fragmentu, np. swędzenie głowy, co często stanowi objaw łupieżu; 
• alergie kontaktowe – powstają po bezpośrednim kontakcie skóry z alergenem np. alergia skóry na lateks lub nikiel, metal często wykorzystywany przy produkcji biżuterii;
• pasożytnicze choroby skóry jak świerzb skóry czy wszawica, bardzo powszechna wśród dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym;
• zaburzenia układu nerwowego, lękowe, emocjonalne – problemem, jaki im współtowarzyszy często jest świerzbiączka, charakteryzująca się ostrym świądem i ciągłą potrzebą drapania, co prowadzi do tworzenia się grudek na skórze
• choroby ogólnoustrojowe – jeśli problemem jest swędzenie całego ciała lub dużego obszaru skóry, jak swędzenie pleców, może to być objaw zakażenia wirusem ospy wietrznej lub półpaśca, problemów z nerkami, chorobami tarczycy czy cukrzycą.

Co nasila swędzenie skóry?

Oprócz dermatoz lub chorób ogólnoustrojowych istnieje wiele czynników, które na co dzień mogą przyczyniać się do swędzenia skóry, a z których wpływu bardzo często nie zdajemy sobie sprawy:

• wiek i stopniowe starzenie się skóry – sucha i swędząca skóra to częsty problem osób starszych: z wiekiem zmniejsza się ilość lipidów w naskórku, a bariera hydrolipidowa może stawać się bardziej przepuszczalna, co sprzyja utracie nawilżenia;
• stres i swędzenie skóry na tle nerwowym;
• wpływ czynników zewnętrznych – nagłe zmiany temperatury, wystawianie skóry na bezpośrednie działanie wiatru, mrozu, a także wysokiej temperatury, co sprzyja utracie nawilżenia;
• promieniowanie słoneczne – jego efektem może być alergia na słońce. Powstaje podczas nagłego i bezpośredniego kontaktu skóry z dużą dawką promieni słonecznych. Bardzo często ma miejsce wiosną, kiedy promieniowanie UV staje się intensywniejsze;
• zbyt częste, agresywne i niedopasowane do potrzeb skóry peelingi, czego skutkiem może być zaczerwienienie i swędzenie skóry twarzy;
• mycie skóry twarzy i ciała mocno oczyszczającymi produktami, które mogą uszkadzać barierę hydrolipidową i sprzyjać ucieczce wody z naskórka;
• niedostateczne nawilżanie skóry lub całkowite pomijanie tego procesu – często objawia się jako swędzenie skóry nóg, o których nawilżaniu często zapominamy;
• woda – jeśli zmagasz się z uporczywym swędzeniem głowy po umyciu włosów lub swędzeniem skóry po kąpieli, przyczyną może być zbyt wysoka temperatura wody lub tzw. twarda woda;
• nadmierna potliwość;
• zbyt mała ilość wypijanej wody, dieta uboga w witaminy, składniki odżywcze i kwasy omega-3;
• niektóre materiały, z jakich wykonana jest odzież lub noszenie zbyt obcisłych ubrań, które utrudniają proces pocenia i termoregulacji.

Świąd skóry i drapanie – dlaczego nie należy tego robić?

Kiedy pojawia się swędzenie skóry, pierwszą i często odruchową reakcją jest drapanie problematycznego obszaru. W takiej sytuacji faktycznie może się wydawać, że odruch drapania przyniósł chwilową ulgę. W rzeczywistości może to doprowadzić do znacznego pogorszenia kondycji skóry, szczególnie jeśli uczucie swędzenia utrzymuje się przez długi czas.

Dlaczego nie należy drapać skóry, jeśli zaczyna swędzieć?

• Drapanie po chwilowej uldze w rzeczywistości nasila objaw swędzenia, tworząc w ten sposób błędne koło.
• Drapanie narusza warstwę naskórka i uszkadza barierę hydrolipidową skóry. To znacznie ułatwia wirusom, alergenom i bakteriom penetrację naskórka. Drapanie może prowadzić także do nadkażania zmian na skórze, wtórnych infekcji i tworzenia się nadżerek.
• W niektórych przypadkach chroniczne drapanie skóry może prowadzić do jej trwałych uszkodzeń!

Swędząca skóra – kiedy udać się do lekarza?

W wielu przypadkach swędzenie twarzy lub innej części ciała to wynik podrażnienia skóry lub jej przesuszenia poprzez nieodpowiednią pielęgnację. W takiej sytuacji dość często wystarczająca okaże się zmiana codziennych nawyków i nawilżenie suchej skóry.

Istnieją jednak sytuacje, w których w przypadku świądu skóry konsultacja z lekarzem okazuje się niezbędna:

• swędzenie skóry, które utrzymuje się więcej niż 7 dni;
• brak poprawy kondycji skóry mimo zmian w pielęgnacji i wprowadzenia dobrych nawyków;
• świąd uniemożliwiający prawidłowe funkcjonowanie i utrudniający sen;
• pojawienie się objawów towarzyszących: gorączka, chroniczne zmęczenie, utrata masy ciała, spadek samopoczucia, powiększające się zmiany na skórze.

Jak zapobiegać swędzeniu skóry?

Swędzenie skóry to stan, któremu w większości przypadków jesteśmy w stanie skutecznie zapobiegać. Oto checklista, jak powinna wyglądać profilaktyka swędzącej skóry:

• unikanie gorących kąpieli, dbanie o właściwą temperaturę wody;
• przebywanie w pomieszczeniach o optymalnym poziomie nawilżenia, szczególnie w sezonie grzewczym (pomocny może okazać się nawilżacz powietrza);
• unikanie bezpośredniej ekspozycji na słońce, szczególnie latem;
• noszenie luźniejszej i przewiewnej odzieży, która zmniejsza ryzyko tarcia;
• noszenie ochronnych rękawiczek jesienią i zimą, unikanie bezpośredniego kontaktu skóry dłoni z mrozem;
• pranie nowych ubrań przed pierwszym użyciem (na nowych ubraniach często znajdują się środki przeciwko pleśni, które mogą działać drażniąco na skórę);
• jeśli problem swędzenia nawraca, pomocny może okazać się wybór delikatnych proszków i płynów do prania;
• nawadnianie organizmu, wprowadzenie odżywczej diety bogatej w białko, zdrowe tłuszcze oraz warzywa, orzechy i owoce będące źródłem witamin i antyoksydantów;
• jeśli swędzenie już się pojawiło, ulgę skórze mogą przynieść chłodne, żelowe kompresy;
• unikanie stresujących sytuacji, które mogą nasilać objawy swędzenia i drapania na tle nerwowym.

Jak pielęgnować swędzącą skórę?

Swędzenie skóry to przede wszystkim dyskomfort. Jego pojawienie się często wynika z przesuszenia lub podrażnienia skóry niewłaściwymi kosmetykami lub bezpośredniej ekspozycji skóry na czynniki zewnętrzne, jak mróz, wiatr czy promieniowanie UV. Jak dbać o skórę, aby problem swędzenia zmniejszył się i nie nawracał?

• Zadbaj o prawidłowe oczyszczanie skóry twarzy i ciała. Stosuj skutecznie, ale łagodnie oczyszczające kosmetyki myjące, których formuły nie naruszają warstwy hydrolipidowej skóry ani nie działają ściągająco czy wysuszająco na naskórek.
• Zwróć uwagę na dokładne spłukiwanie kosmetyków do mycia ciała i twarzy. Niektóre składniki, jeśli zbyt długo pozostaną na powierzchni skóry, mogą ją podrażniać.
• Unikaj stosowania mocno perfumowanych kosmetyków, szczególnie jeśli posiadasz skórę wrażliwą i skłonną do podrażnień. Dotyczy to także perfum – nie aplikuj ich bezpośrednio na skórę.
• Zadbaj o codzienne wsparcie bariery hydrolipidowej i mikrobiomu skóry: nawilżaj ją nawet 2 razy dziennie lub częściej, jeśli czujesz, że tego potrzebuje. Stosuj kosmetyki o działaniu kojącym i regenerującym. Dotyczy to również pielęgnacji cery atopowej.

Jak wybrać skuteczną formułę kosmetyku w sytuacji gdy problemem jest przesuszona i swędząca skóra? Pomocna okaże się lista składników aktywnych, znanych ze swoich właściwości nawilżających, kojących i regenerujących naskórek:

• masło shea;
• pantenol;
• ceramidy;
• gliceryna;
• niacynamid;
• madekasozyd;
• Aqua Posae Filiformis¹;
• Tribioma².

Swędzenie skóry – polecane kosmetyki

Swędzenie skóry wynikające z jej przesuszenia lub podrażnienia nieodpowiednią pielęgnacją wymaga doboru odpowiednich kosmetyków, które przywrócą uczucie komfortu i nawilżenia. Takie formuły znajdziesz w ofercie marki La Roche-Posay.

Do mycia ciała sprawdzi się Lipikar Syndet AP+. To ultradelikatny krem myjący do ciała, odpowiedni również dla skóry skłonnej do atopii. Co więcej, może być stosowany od pierwszych dni życia. Jego formuła wzbogacona w niacynamid, masło shea i Aqua Posae Filiformis natychmiastowo koi i łagodzi skrajną suchość skóry już od momentu kąpieli. Oprócz tego nawilża i koi podrażnioną oraz swędzącą skórę, wynikającą z jej przesuszenia.

W przypadku bardzo przesuszonej i swędzącej skóry warto zastosować Cicaplast Baume B5+. To balsam kojący do skóry twarzy i ciała, odpowiedni dla niemowląt, dzieci i dorosłych. Formuła kosmetyku skutecznie regeneruje już od 1 użycia³. Odbudowuje barierę ochronną skóry, zapewniając komfortowe uczucie nawilżenia i odżywienia, a także natychmiastowo koi podrażnioną, suchą i zaczerwienioną skórę. Cicaplast Baume B5+ sprawdzi się w sytuacjach, którym może towarzyszyć swędzenie: suchość skóry, mikrouszkodzenia i otarcia skóry, powierzchowne podrażnienia skóry, okołopieluszkowe podrażnienia skóry, odparzenia u niemowląt, łagodząco po ukąszeniu owadów, podrażnienia posłoneczne oraz spowodowane wiatrem i temperaturami.

Aby zapewnić suchej skórze ukojenie i skutecznie zminimalizować wynikające z przesuszenia swędzenie, do codziennej rutyny pielęgnacyjnej warto włączyć: Lipikar Baume AP+M. Jego formuła, w której znalazł się niacynamid, masło shea i Aqua Posae Filiformis odżywia i odbudowuje barierę ochronną skóry oraz wspiera równowagę jej mikrobiomu. Zapewnia skuteczność przeciw swędzeniu, wynikającemu z nadmiernej suchości. To skuteczne wsparcie również w przypadku skóry wrażliwej, bardzo suchej i skłonnej do atopii. Może być stosowany od pierwszych dni życia.

Swędzenie skóry – najczęściej zadawane pytania

Choć swędzenie skóry to częsty problem, który może dotyczyć każdego, pojawienie się jego objawów może wzbudzić wątpliwości. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, które pokierują Cię, w jaki sposób postępować w przypadku swędzenia skóry.

Dlaczego nie wolno drapać skóry przy swędzeniu?

Drapanie skóry uszkadza powierzchniowe warstwy naskórka oraz barierę hydrolipidową, otwierając tym samym drogę bakteriom, wirusom i szkodliwym mikroorganizmom, co zwiększa ryzyko infekcji. Co więcej, drapanie skóry nasila swędzenie i może prowadzić do trwałych uszkodzeń skóry jak blizny czy przebarwienia. 

Czy swędzenie skóry to objaw choroby?

Tak, swędzenie skóry może być oznaką choroby. Objawy świądu skóry mogą oznaczać zarówno dermatozy, jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca czy grzybica, alergie skórne, jak i być objawem chorób ogólnoustrojowych (cukrzyca, choroby wirusowe, niewydolność nerek), szczególnie jeśli towarzyszą mu dodatkowe objawy, np. wykwity na skórze, gorączka, utrata wagi, złe samopoczucie.

Czy stres może wywołać swędzenie skóry?

Tak, stres może wywołać, jak i nasilać swędzenie skóry. Może to mieć miejsce już w przypadku istniejących chorób skóry (np. łuszczyca, rybia łuska, AZS), jak i bez konkretnej przyczyny. W takiej sytuacji mówi się o swędzeniu skóry na tle nerwowym. 

Czy zmiana diety wpływa na swędzenie skóry?

Tak, zmiana diety, może mieć korzystny wpływ na zmniejszenie uczucia swędzenia skóry i stanowić skuteczne wsparcie w codziennej rutynie. W tym celu warto stosować tzw. dietę przeciwzapalną, bogatą w kwasy omega-3, warzywa i owoce, będące źródłem antyoksydantów, nasiona roślin strączkowych, orzechy, pełnoziarniste pieczywo, oliwę z oliwek czy przyprawy takie jak imbir, pieprz i kurkuma. 

Jakie składniki aktywne zmniejszają swędzenie skóry?

Składniki, które skutecznie zmniejszają swędzenie skóry spowodowane jej przesuszeniem i dodatkowo wspierają jej barierę ochronną to m.in. masło shea, pantenol, niacynamid, ekstrakt z wąkroty azjatyckiej (madekasozyd), ceramidy, alantoina, witamina E, Tribioma, Aqua Posae Filiformis.

Tekst został zweryfikowany przez mgr inż. Magdalenę Kaczanowicz.

Za deklaracje marketingowe odpowiada La Roche-Posay.

Mgr inż. Magdalena Kaczanowicz, chemik i technolog kosmetyczny