Zapalenie mieszków włosowych – co to jest i jak sobie z nim radzić?

Czym są mieszki włosowe i jaką pełnią rolę?

Zanim omówimy, czym jest zapalenie mieszków włosowych oraz jakie czynniki sprzyjają wystąpieniu objawów, warto dowiedzieć się, czym są mieszki włosowe.

Mieszek włosowy to niewielka, ale bardzo ważna struktura w skórze. Bez nich włosy na głowie czy ciele mogłyby rosnąć, co oznacza, że bylibyśmy ich całkowicie pozbawieni. Choć mają mikroskopijne rozmiary, w ich wnętrzu znajduje się zarówno korzeń włosa, ujścia gruczołów łojowych, brodawka włosowa, jak i przyczep mięśnia przywłośnego. Dodatkowo, mieszki włosowe są otoczone siecią naczyń krwionośnych, które regularnie dostarczają im tlenu oraz substancji odżywczych, niezbędnych do prawidłowego wzrostu włosa.

Głównym zadaniem mieszków włosowych jest ochrona wrażliwych części włosa przed uszkodzeniem.

Co to jest zapalenie mieszka włosowego i gdzie występuje?

Zapalenie mieszka włosowego to dermatoza, której cechą charakterystyczną jest stan zapalny mieszków i skóry wokół nich. Stan zapalny może rozwinąć się w wyniku zakażenia bakteryjnego, infekcji wirusowej, jak i mieć podłoże nieinfekcyjne.

Początkowo, prawidłowe rozpoznanie problemu może być utrudnione, gdyż objawy zapalenia okołomieszkowego mogą przypominać inne choroby skóry, jak trądzik pospolity. Może to być szczególnie mylące, jeśli objawy zapalenia mieszków włosowych występują na skórze twarzy.

Zapalenie okołomieszkowe to dość częsty problem, który może pojawić się niezależnie od wieku płci oraz wieku, choć z jego objawami najczęściej zmagają się młodzi mężczyźni.

Jakich obszarów skóry dotyczy zapalenie mieszków włosowych? Zapalenie okołomieszkowe może wystąpić wszędzie tam, gdzie znajdują się mieszki włosowe, a więc na całym ciele, z wyjątkiem wewnętrznej strony dłoni i podeszew stóp. Częstą lokalizacją jest zapalenie mieszka włosowego w miejscu intymnym, na tułowiu, nogach, ramionach czy twarzy i skórze głowy, a także zapalenie mieszków włosowych pod pachami.

Zapalenie mieszków włosowych – przyczyny

Podstawową przyczyną pojawienia się stanu zapalnego w mieszkach włosowych jest zakażenie bakteryjne, najczęściej wywoływane przez gronkowca złocistego lub paciorkowce. W takiej sytuacji bakterie przedostają się do warstw naskórka w wyniku drobnych ranek lub uszkodzeń mechanicznych skóry. Zdarza się, że za objawy zapalenia okołomieszkowego odpowiadają niektóre wirusy (wirus opryszczki), grzyby czy roztocza, które wchodzą w skład mikrobiomu skóry (np. nużeniec).

Dodatkowo wystąpieniu objawów tej dermatozy sprzyjają niektóre czynniki, jak:

• inne choroby skóry: trądzik, łuszczyca, atopowe zapalenie skóry czy łojotokowe zapalenie skóry głowy;
• choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzyca, otyłość i związana z nimi obniżona odporność organizmu, co zwiększa podatność na infekcje;
• zaburzenia hormonalne – wahania hormonów mające miejsce w czasie ciąży, karmienia piersią czy okresu dojrzewania mogą wzmagać produkcję sebum, co również sprzyja infekcjom mieszków włosowych;
• nadmierna potliwość – ciepłe i wilgotne środowisko na skórze, a w szczególności w pachwinach sprzyja rozwojowi infekcji grzybiczych, czego przykładem jest zapalenie mieszków włosowych pod pachami. W takiej sytuacji najbardziej narażone są osoby uprawiające intensywną aktywność fizyczną, jak i noszące obcisłe ubrania;
• nieprawidłowa pielęgnacja skóry – objawy mogą nasilać źle dobrane produkty do pielęgnacji, np. oparte na alkoholu, mocno perfumowane lub zbyt agresywne zabiegi na skórę;
• podrażnienia skóry silnymi substancjami chemicznymi w wyniku ekspozycji zawodowej (np. oleje, smary);
• długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej – objawy często można zaobserwować u kierowców zawodowych;
• zanieczyszczenia, brak odpowiedniej higieny skóry, częste kąpiele w podgrzewanych basenach o obiegu zamkniętym.

Czynnikiem, który ma znaczny wpływ na zapalenie mieszków włosowych, są uszkodzenia mechaniczne skóry. Można zaliczyć tutaj tarcie spowodowane noszeniem zbyt obcisłej odzieży, częste uszkodzenia skóry, nieprawidłowo przeprowadzone golenie i depilację, która uszkadza naskórek, w tym wielokrotne korzystanie z jednorazowych maszynek. Ich ostrza szybko się stępiają, przez co naruszają warstwę naskórkową. Dodatkowo, na powierzchni ostrzy gromadzą się resztki włosów i fragmenty martwego naskórka. Stwarzają doskonałe warunki do rozwoju bakterii i sprzyjają zakażeniu w ponownym kontakcie ze skórą. Przykładem jest bolesne zapalenie mieszków włosowych po goleniu zarostu.

Zapalenie mieszków włosowych – objawy

Skąd mieć pewność, że zmiany na skórze to rzeczywiście zapalenie mieszków włosowych, a nie np. alergia skórna? Jak można zauważyć, niektóre przyczyny zapalenia okołomieszkowego są bardzo prozaiczne i często możemy zupełnie nie skojarzyć ich z daną czynnością, np. goleniem twarzy tępą i zużytą maszynką. Stąd tak ważne jest, aby w przypadku pojawienia się niepokojących symptomów uważnie obserwować skórę.

Niezależnie od tego, jaki czynnik spowodował zapalenie mieszków włosowych, wspólnym objawem jest pojawienie się na skórze drobnych, czerwonych krostek, które rzeczywiście przypominają wysypkę. Towarzyszy im stan zapalny oraz zaczerwienienie wokół mieszka włosowego.

• Wykwity mogą występować pojedynczo lub tworzyć skupiska, często wykazują tendencje do pękania, co sprzyja nasileniu infekcji;
• Częstym objawem towarzyszącym jest pieczenie i swędzenie skóry, które nasila się po spoceniu lub noszeniu obcisłych ubrań. Swędzenie często sprzyja drapaniu, które z kolei prowadzi do nadkażania zmian i wtórnych infekcji skóry;
• W miarę postępu choroby, wykwity mogą przyjmować formę żółtych krost przebitych włosem i otoczonych rumieniem;
• W przypadku głębiej osadzonych wykwitów (np. czyrak) może pojawić się ból i tkliwość skóry o różnym stopniu nasilenia. W ciężkich przypadkach objawy mogą utrudniać funkcjonowanie.
• Jeśli symptomy dotyczą obszaru owłosionej skóry głowy, jak w przypadku łojotokowego zapalenia mieszków włosowych na głowie, może dojść do zwiększonej utraty włosów.

Aby trafnie rozpoznać objawy tej choroby, należy być bardzo uważnym. Zdarza się, że rogowacenie mieszkowe i zapalenie mieszków włosowych uznawane są za ten sam problem skórny, jednak to błąd. Rogowacenie mieszkowe powstaje w wyniku zatkania ujścia mieszków włosowych nadmiarem martwego, zrogowaciałego naskórka. W przypadku zapalenia okołomieszkowego przyczyną jest stan zapalny, najczęściej wywołany przez bakterie.

Zapalenie mieszków włosowych – rodzaje

Jednym z rodzajów zapalenia mieszków włosowych jest ropne zapalenie mieszka włosowego, którego przykładem jest czyrak. To stosunkowo duża zmiana skórna (często o rozmiarze wiśni), przyjmująca postać bolesnego guzka o czerwono-fioletowym zabarwieniu, wypełnionego ropną treścią. Najczęściej pojawia się w okolicy pośladków, pach, twarzy lub karku. Należy pamiętać, aby nigdy samodzielnie nie wyciskać ani nie próbować rozcinać czyraka, gdyż może grozić to rozprzestrzenianiem bakterii.

Inną odmianą ropnego zapalenia mieszków włosowych jest tzw. figówka gronkowcowa. Najczęściej rozwija się u mężczyzn na obszarze owłosionej skóry twarzy oraz szyi. To dermatoza o charakterze przewlekłym i nawrotowym. Wyjątkowo bolesne zapalenie mieszków włosowych na twarzy, powstające w wyniku infekcji bakteryjnej spowodowanej nieprawidłowym goleniem zarostu i niestosowaniem się do zasad higieny. Figówka gronkowcowa może pozostawiać po sobie nieestetyczne blizny, stąd nigdy nie należy rozdrapywać ani wyciskać zmian.

Zarówno w przypadku wystąpienia objawów figówki gronkowcowej, jak i pojawienia się na skórze czyraka niezbędna jest konsultacja z lekarzem.

W leczeniu zapalenia mieszków włosowych w zależności od nasilenia zmian stosuje się antybiotyki doustne lub miejscowe. W niektórych przypadkach wykorzystuje się kwas salicylowy i nadtlenek benzoilu, podobnie jak przy leczeniu trądziku. O sposobie leczenia zawsze decyduje dermatolog.

Jak zapobiegać zapaleniu mieszków włosowych?

Zapalenie mieszków włosowych, choć początkowo wygląda niewinnie, może okazać się bardzo problematyczne. Dlatego, aby nie dopuszczać do jego nawrotów, niezwykle istotną rolę odgrywa profilaktyka, do której można zaliczyć:

• stosowanie się do zasad higieny osobistej;
• częstą zmianę ręczników i pościeli;
• korzystanie z osobnego ręcznika do twarzy, a także używanie wyłącznie swoich przyborów toaletowych;
• dbanie o czystość i dezynfekcję przyborów do golenia;
• unikanie stosowania maszynek jednorazowych lub wybieranie tych z wymiennymi ostrzami;
• prawidłowe golenie i depilację skóry, stosowanie odpowiednich kosmetyków do golenia, które zmniejszą tarcie i zwiększą poślizg maszynki;
• unikanie golenia, jeśli doszło do podrażnienia skóry;
• noszenie przewiewnej odzieży, unikanie noszenia obcisłych ubrań;
• unikanie drażnienia i tarcia skóry.

Zapalenie mieszków włosowych – jak dbać o skórę?

W zapobieganiu podrażnieniom skóry i uszkodzeniom naskórka po goleniu bardzo ważną rolę pełni właściwa pielęgnacja. Warto pamiętać o nawilżaniu skóry i jej regeneracji tuż po depilacji. W tym celu najlepiej sprawdzą się lekkie balsamy o działaniu łagodzącym i wspierającym barierę hydrolipidową naskórka. Warto, aby ich formuły zawierały takie składniki aktywne jak pantenol, masło shea, niacynamid czy madekasozyd.

Do oczyszczania warto wybierać kosmetyki skierowane dla skóry wrażliwej, jak łagodne syndety, łagodne żele czy emulsje, których formuły nie powodują przesuszenia i ściągnięcia skóry. Dodatkowo, aby martwe komórki naskórka nie prowadziły do zatkania ujść mieszków włosowych, warto pamiętać o regularnym peelingu, zarówno ciała, jak i skóry głowy.

Pielęgnacja skóry przy zapaleniu mieszków włosowych

Aby zadbać o ukojenie i nawilżenie skóry po depilacji, warto zrobić to już na etapie mycia. Do tego zadania bardzo dobrze sprawdzi się Lipikar Syndet AP+. To ultradelikatny krem myjący do ciała, który może być stosowany również w przypadku skóry skłonnej do atopii, a także suchej i wrażliwej. Jego formuła wzbogacona w Aqua Posae Filiformis¹, masło shea i niacynamid natychmiast koi i łagodzi suchość skóry już od momentu kąpieli.

W sytuacji, gdy niezbędna jest szybka regeneracja skóry, warto sięgnąć po Cicaplast Baume B5+, balsam kojący do twarzy i ciała. Jego formuła skutecznie regeneruje już od 1. użycia². Natychmiastowo koi, odżywia i chroni, dzięki obecności takich składników jak pantenol, madekasozyd i Tribioma³. To innowacyjny i opatentowany składnik oraz unikatowy kompleks prebiotyczny, wspierający równowagę mikrobiomu. Oprócz tego formuła kosmetyku wspiera oraz przyspiesza proces regeneracji, oraz zapewnia optymalną odbudowę bariery ochronnej skóry.

Jak dodatkowo zadbać o nawilżenie i ukojenie skóry? Do codziennej rutyny pielęgnacyjnej, a także po depilacji skóry warto włączyć Lipikar Baume AP+M. To balsam do ciała, który przynosi natychmiastowe ukojenie suchej skórze i swędzeniu wynikającemu z jej przesuszenia. Formuła, wzbogacona w masło shea, niacynamid oraz Aqua Posae Filiformis (wyjątkowy, opatentowany kompleks składników aktywnych przywracający równowagę mikrobiomu skóry), odżywia, koi skórę oraz odbudowuje jej barierę ochronną.

Zapalenie mieszków włosowych – najczęściej zadawane pytania

Jak postępować w przypadku zapalenia mieszków włosowych? Poniżej znajdziesz najczęściej zadawane pytania dotyczące tej problematycznej dermatozy.

Ile trwa zapalenie mieszków włosowych?

Objawy zapalenia mieszków włosowych mogą ustępować samoistnie, w ciągu kilku dni lub tygodnia. Dotyczy to jednak łagodnych przypadków. W ciężkich przypadkach jak figówka gronkowcowa, objawy mogą utrzymywać się od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy i wymagają konsultacji z lekarzem.

Czym różni się zapalenie mieszków włosowych od trądziku?

Zapalenie mieszków włosowych to stan zapalny mieszka włosowego wywołany przez bakterie. Trądzik to choroba skóry, w której stan zapalny dotyczy gruczołów łojowych i wynika z nieprawidłowości w produkcji sebum, nadmiernego rogowacenia, a także wpływu czynników hormonalnych, genetycznych i środowiskowych.

Czy można depilować skórę przy zapaleniu mieszków włosowych?

Nie, nie zaleca się depilacji ani golenia skóry w trakcie zapalenia mieszków włosowych. Taka czynność może nasilać podrażnienia skóry, a także sprzyjać nadkażaniu wykwitów oraz rozprzestrzenianiu się bakterii na inne partie skóry.

Czy można wyciskać krosty przy zapaleniu mieszków włosowych?

Nie, nie należy wyciskać ropnych krost ani rozdrapywać wykwitów w przypadku zapalenia mieszków włosowych. Taka czynność nie tylko nasila stan zapalny i rozprzestrzenia po skórze bakterie, ale może również sprzyjać powstawaniu widocznych blizn.

Jak leczy się zapalenie mieszków włosowych?

Leczenie zapalenia mieszków włosowych zależy od jego rodzaju oraz nasilenia zmian. Najczęściej stosuje się leki na receptę w postaci antybiotyków miejscowych lub doustnych. O leczeniu farmakologicznym zawsze decyduje lekarz. W walce z objawami zapalenia mieszków włosowych istotną rolę odgrywa profilaktyka, jak dbałość o higienę podczas golenia oraz kojąca i nawilżająca pielęgnacja.

Tekst został zweryfikowany przez mgr inż. Magdalenę Kaczanowicz.

Za deklaracje marketingowe odpowiada La Roche-Posay.

Mgr inż. Magdalena Kaczanowicz, chemik i technolog kosmetyczny