Plamy pigmentacyjne – rodzaje, przyczyny i skuteczna pielęgnacja

Na czym polega pigmentacja skóry?

Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się nad tym, dlaczego Twoja skóra, włosy i oczy mają konkretny odcień? To zasługa melaniny, naturalnego barwnika, który powstaje w komórkach skóry, zwanych melanocytami.

Proces powstawania melaniny to melanogeneza i w rzeczywistości jest bardzo złożony. Jej produkcja kontrolowana jest przez tyrozynazę: enzym, który odpowiada za przekształcenie aminokwasu, tyrozyny w barwnik, czyli melaninę. W procesie melanogenezy melanina zostaje przetransportowana do komórek naskórka, a dokładniej jąder komórkowych, by zabezpieczyć ich cenny materiał genetyczny przed wpływem promieniowania UV i uszkodzeniem. Namacalnym przykładem tego procesu jest opalenizna, która w rzeczywistości jest reakcją obronną skóry na działanie promieni słonecznych.

Niestety, pod wpływem różnych czynników może dojść do zaburzeń pigmentacji, czego przykładem jest hiperpigmentacja, charakteryzująca się nadmiarem melaniny w naskórku, a jej objawem są przebarwienia na twarzy i ciele.

Czym są plamy pigmentacyjne?

Bezpośrednim skutkiem zaburzeń pigmentacji są plamy pigmentacyjne, czyli przebarwienia na skórze. Powstają poprzez miejscowe nagromadzenie melaniny w naskórku, które tworzy widoczną plamę, wyraźnie odcinającą się od reszty skóry. Plamy pigmentacyjne mogą mieć różną wielkość, barwę (od jasnobrązowej do ciemnobrązowej), występować pojedynczo lub w skupiskach.

Co ważne, przebarwienia mogą mieć różną głębokość, co ma znaczący wpływ na ich późniejszą redukcję. Wyróżnia się:

• przebarwienia naskórkowe – są płytkie i stosunkowo łatwe do rozjaśnienia;
• przebarwienia skórne – umiejscowione głębiej, w skórze właściwej i są znacznie trudniejsze do usunięcia, często wymagają specjalistycznej pomocy;
• przebarwienia mieszane – naskórkowe i skórne, również problematyczne w rozjaśnianiu.

Jakie są przyczyny przebarwień?

Wiesz już, że plamy pigmentacyjne, jak przebarwienia na szyi, dłoniach czy twarzy powstają w wyniku zaburzonej produkcji melaniny. Jednak co może zaburzać ten proces? Głównym czynnikiem jest tutaj promieniowanie UV. To właśnie ono aktywuje melanocyty do nadmiernej produkcji melaniny i sprzyja fotostarzeniu. Pamiętaj, że szkodliwy wpływ na skórę ma nie tylko nadmierna ekspozycja na słońce i niestosowanie kremu z filtrem, ale także korzystanie z solarium!

Choć promieniowanie UV odgrywa kluczową rolę w tworzeniu się plam pigmentacyjnych, całemu procesowi często towarzyszą inne czynniki:

• zaburzenia pracy hormonów, które biorą udział w melanogenezie;
• wiek i procesy starzenia;
• uwarunkowania genetyczne (np. piegi);
• miejscowe stany zapalne skóry (trądzik, łuszczyca, atopowe zapalenie skóry);
• mechaniczne uszkodzenia naskórka;
• podrażnienie skóry wywołane fotouczulającym działaniem substancji zawartych w lekach czy naparach ziołowych.

Jakie są rodzaje przebarwień na twarzy i ciele?

Plamy pigmentacyjne na twarzy i ciele mogą mieć różne źródło, stąd możemy wyróżnić:

• przebarwienia posłoneczne – określane również jako plamy starcze lub plamy soczewicowate. Najczęściej powstają po 30. roku życia jako skutek fotostarzenia i braku odpowiedniej ochrony przed słońcem. Pojawiają się w miejscach najbardziej eksponowanych na działanie promieniowania UV jak szyja, dekolt, ramiona, plecy, dłonie czy przebarwienia na twarzy od słońca;
• przebarwienia pozapalne – określane także jako PIH. Występują w miejscu stanu zapalnego, gdzie dochodzi do nadmiernego pobudzenia melanocytów, np. gojących się niedoskonałości w przypadku trądziku czy mechanicznego uszkodzenia skóry jak wyciskanie wyprysków, ukąszenia owadów czy depilacji;
• melasmę (ostudę) – dotyczy kobiet, wynika z zaburzeń hormonalnych związanych z ciążą czy przyjmowaniem antykoncepcji hormonalnej. Zmiany obejmują przede wszystkim czoło, policzki, obszar nad górną wargą czy przebarwienia pod oczami.
• piegi – to bardzo częsty typ plam pigmentacyjnych na twarzy. Ich obecność na skórze jest warunkowana genetycznie, częściej występują u osób o bardzo jasnej karnacji. Ich cechą charakterystyczną jest to, że zimą stają się znacznie bledsze, a latem ciemnieją.

Jak pozbyć się plam pigmentacyjnych?

Aby skutecznie walczyć z plamami pigmentacyjnymi ważne jest, aby poznać przyczyny przebarwień oraz zrozumieć ich specyfikę. Znaczna część osób zmagających się z plamami pigmentacyjnymi często oczekuje natychmiastowych rezultatów, jednak w tym przypadku pośpiech jest naprawdę złym doradcą i warto uzbroić się w cierpliwość.

Redukcja przebarwień to proces, który wymaga czasu. Zależy od możliwości regeneracyjnych Twojej skóry, jej aktualnej kondycji, a także rodzaju przebarwień i tego, jak głęboko znajdują się w skórze.

W przypadku bardzo opornych i głębokich przebarwień konieczne może okazać się skorzystanie z serii profesjonalnych zabiegów, co warto skonsultować wcześniej ze swoim dermatologiem. Jednak niezależnie od tego, zawsze należy skupić się na właściwej pielęgnacji, która będzie zapobiegać tworzeniu się nowych przebarwień.

Jak zapobiegać plamom pigmentacyjnym?

Obecność plam pigmentacyjnych na skórze zawsze w większym bądź mniejszym stopniu związana jest z promieniowaniem UV. Dlatego jednym z najskuteczniejszych sposobów na zapobieganie im jest skuteczna fotoprotekcja i rozsądne korzystanie ze słońca. Mówiąc rozsądne mamy przede wszystkim na myśli unikanie opalania i przebywania na słońcu, kiedy jego wpływ na skórę jest najsilniejszy (latem to czas między 10 a 16) oraz stosowanie kremu z filtrem.

Krem z filtrem to jeden z najlepszych sposobów na zapobieganie skutkom fotostarzenia, w tym przebarwieniom. Pamiętaj, aby używać go codziennie i wybierać jak najwyższą ochronę, zabezpieczającą przed promieniowaniem UVB oraz UVA. Dobrym wyborem będą także kremy z filtrem oferujące dodatkową ochronę przed promieniowaniem podczerwonym IR i światłem niebieskimi HEV. Żaden krem z filtrem nie chroni skóry w 100%, dlatego aby uzyskać jak największą ochronę, pamiętaj o jego częstej reaplikacji, również wtedy, gdy nosisz makijaż.

Plamy pigmentacyjne mogą być wywołane mikrourazami skóry. Aby temu zapobiec pamiętaj, aby nie wyciskać niedoskonałości, nie rozdrapywać miejsc po ukąszeniu owadów oraz zadbać o prawidłową depilację nóg. Unikaj także noszenia zbyt obcisłych ubrań powodujących tarcie na skórze.

Zwróć uwagę na swoją pielęgnację. Pamiętaj, że rozjaśnianie przebarwień wymaga czasu i częste złuszczanie, stosowanie substancji aktywnych w wysokich stężeniach i ciągłe stymulowanie skóry nie przyspieszy redukcji problemu, wręcz przeciwnie, może go nasilić.

Jakie składniki aktywne sprawdzą się na plamy pigmentacyjne?

Nieodłącznym wsparciem redukcji plam pigmentacyjnych są odpowiednie składniki aktywne:

• inhibitory tyrozynazy – melasyl, kwas azelainowy, arbutyna, witamina C, ekstrakt z lukrecji, wychwytują nadmiar melaniny i blokują proces melanogenezy przed powstawaniem przebarwienia w skórze;
• kwas traneksamowy – hamuje nadmierną produkcję melaniny, działa rozjaśniająco;
• retinoidy – np. retinal lub retinol na przebarwienia. Przyspieszają odnowę komórkową naskórka i jego prawidłowe złuszczanie, co pozwala pozbyć się nadmiaru melaniny;
• witamina C – antyoksydant, neutralizuje działanie wolnych rodników, posiada właściwości rozjaśniające, wyrównuje koloryt skóry;
• niacynamid – hamuje transport melaniny do wyższych warstw naskórka, działa kojąco i łagodząco;
• kwasy AHA (np. glikolowy) – działają złuszczająco na naskórek, dzięki czemu ułatwiają rozjaśnianie płytkich przebarwień i wspierają odnowę naskórkową.

Jeśli w rutynie pielęgnacyjnej stosujesz złuszczające kwasy lub retinol na przebarwienia, pamiętaj o odpowiednim nawilżeniu i ukojeniu skóry. W tym celu świetnie sprawdzi się krem na przebarwienia wzbogacony w kwas hialuronowy, ceramidy, skwalan, trehalozę, pantenol lub ekstrakt z wąkrotki azjatyckiej.

Plamy pigmentacyjne na twarzy – najczęściej zadawane pytania

Chcesz dowiedzieć się więcej na temat plam pigmentacyjnych? Sprawdź odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Ile trwa rozjaśnianie plam pigmentacyjnych?

Rozjaśnianie plam pigmentacyjnych zależy od ich rodzaju i stopnia nasilenia. W zależności od stosowanej pielęgnacji i wybranych zabiegów może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Czy każda plama na skórze to plama pigmentacyjna?

Nie, nie wszystkie plamy na skórze to plamy pigmentacyjne. Oprócz przebarwień na skórze mogą wystąpić zmiany naczyniowe, objawy świadczące o chorobach skóry czy zmiany złośliwe, będące początkiem nowotworów. Każda zmiana na skórze, która budzi Twoje wątpliwości, powinna być skonsultowana z lekarzem. 

Dlaczego przebarwienia ciemnieją latem?

Ciemniejsze zabarwienie przebarwień latem to w dużej mierze reakcja obronna skóry na działanie promieniowania UV. Promienie stymulują melanocyty do zwiększonej ilości melaniny również w miejscach, w których już znajdują się przebarwienia.

Czy stres wpływa na powstawanie przebarwień?

Tak, stres może mieć wpływ na powstawanie przebarwień, jak i znaczne pogorszenie kondycji skóry. Może pobudzać melanocyty do zwiększonej produkcji melaniny oraz uszkadzać barierę ochronną skóry, co ułatwia działanie promieniowaniu UV.

Czy całkowite usunięcie plam pigmentacyjnych jest możliwe?

Całkowite usunięcie zmian jest możliwe, ale zależy od ich rodzaju oraz codziennej pielęgnacji i systematyczności. Nowoczesne metody gabinetowe pozwalają na ich skuteczną redukcję, jednak w niektórych przypadkach przebarwienia mogą nawracać, szczególnie jeśli nie stosujesz prawidłowej fotoprotekcji.

Tekst został zweryfikowany przez mgr inż. Aleksandrę Wójcicką.

Za deklaracje marketingowe odpowiada La Roche-Posay.

Mgr inż. Aleksandra Wójcicka, Specjalista ds. Legislacji i Oceny Bezpieczeństwa